KONFERENCJA NAUKOWA W GORZOWIE WLKP
„Drogą pamięci i pojednania. W 70-tą rocznicę Akcji „Wisła” 1947-2017. Pod takim tytułem w dniach 18-19 maja 2017 r. w Gorzowie Wlkp. odbyła się konferencja naukowa. Została ona zorganizowana przez Akademickie Centrum Badań Euroregionalnych Akademii im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wlkp., Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wlkp., Związek Ukraińców w Polsce – oddział w Gorzowie Wlkp., Zjednoczenie Łemków – koło w Gorzowie Wlkp., Polskie Towarzystwo Historyczne – oddział w Gorzowie Wlkp. oraz Miejski Ośrodek Sztuki w Gorzowie Wlkp. W czasie konferencji wystąpiło 23 prelegentów, którzy podejmowali zagadnienia dotyczące problemów związanych z akcją „Wisła”.
II sesja piątkowej części konferencji poświęcona była Cerkwi Greckokatolickiej. Z prelekcjami wystąpili: prof. Janusz Mieczkowski (Uniwersytet Szczeciński) – Aktywność online Kościoła Greckokatolickiego w Polsce na rzecz upamiętnienia akcji „Wisła”. Przypadek Eparchii Wrocławsko – Gdańskiej, dr Witold Bobryk (Polskie Towarzystwo Historyczne) – Dzieje Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej na tle współczesnej historii Polski oraz dr Mirosław Pecuch (Muzeum Lubuskie im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp.) – Greckokatoliccy duchowni w Gorzowskiem.
II sesję piątkowej konferencji rozpoczął prof. Janusz Mieczkowski. Na samym początku wystąpienia zaznaczył, że temat jest na etapie dopracowywania. Powód jest bardzo prosty. Najpierw należałoby postawić pytanie: jak można prowadzić badania, kiedy nie przyznano dotacji na upamiętnienie akcji „Wisła”. W dalszej części prelegent odniósł się do samego tematu referatu. Podmiotem swoich badań, jak podkreślił prof. Mieczkowski uczynił stronę internetową Eparchii wrocławsko – gdańskiej Kościoła Greckokatolickiego w Polsce – www.cerkiew.net.pl . Dlaczego ta strona? Internet, który jest obecnie nośnikiem wszelkich informacji oraz odgrywa potężną rolę w komunikacji międzyosobowej, przynosi dużą korzyść także mniejszości narodowej, szczególnie tej która jest rozproszona. Kościół greckokatolicki jest także „aktorem” na scenie etnicznej. Odgrywa istotną rolę w kształtowaniu świadomości religijnej oraz narodowej. Tutaj spotyka się sacrum oraz doświadczenie traumy związanej z akcja „Wisła”. Jak podkreślił prelegent, to wydarzenie dla mniejszości ukraińskiej jest ważnym czynnikiem kształtującym świadomość narodową wysiedleńców. Do momentu opracowania referatu, co zaznaczył prelegent, było 50 informacji, które mówiły o upamiętnieniu 70-tej rocznicy akcji Wisła. Cześć z tych informacji była pobrana z innych storn internetowych, czy też odsyłano do informacji tam zamieszczonych. Kolejna część wiadomości była przygotowana przez współprowadzących stronę internetową Eparchii. Prof. Mieczkowski zauważył, że dużą popularnością cieszył się blog prowadzony przez ks. Bogdana Pańczaka. Informacje umieszczane na stronie internetowej Eparchii z jednej strony mają charakter ogólnokrajowy, jak chociażby relacje z Kongresu Ukraińców z Przemyśla a z drugiej bardzo lokalny – ukazują upamiętnienie tego wydarzenia w parafiach greckokatolickich. Jednocześnie strona wychodzi poza te ramy przedstawiając upamiętnienie akcji „Wisła” np. na Ukrainie. W dalszej części referatu prelegent odniósł się do tematów, które poruszane są w związku z tym tragicznym wydarzeniem. Tutaj przede wszystkim ukazane jest stanowisko Biskupów Kościoła Greckokatolickiego w Polsce, co przedstawia List pasterski do wiernych z okazji upamiętnienia 70-tej rocznicy akcji Wisła, jak też wskazówki jak należy uszanować ofiary tego dramatycznego wydarzenia. Strona internetowa Eparchii wrocławsko – gdańskiej ukazuje także stanowisko władz państwowych czy też samorządowych. Z jednej strony są to informacje o braku dotacji dla organizacji mniejszościowych na historyczne wspomnienie tego wydarzenia a z drugiej, co może być pozytywnym przykładem, uchwała sejmiku samorządowego województwa śląskiego potępiająca akcję „Wisła”. Na koniec swojego wystąpienia prof. Mroczkowski dodał, że strona internetowa Eparchii wrocławsko – gdańskiej będzie konsekwentnie umieszczać wszelkie informacje, aby we właściwy sposób przekazać pamięć o dramatycznych losach wysiedlonej ludności ukraińskiej w akcji „Wisła” w 1947 r.
Kolejnym prelegentem był dr Witold Bobryk. W swoim referacie przedstawił zagadnienia, które miały doprowadzić do asymilacji wiernych Kościoła greckokatolickiego. Akcja Wisła zniszczyła świadomość religijną i zupełnie rozbiła Kościół greckokatolicki. Na podstawie przytoczonych przykładów zdaniem dr Bobryka grekokatolicy mieli stać się rzymskimi katolikami i Polakami. Władza umiejętnie zniechęcała duchownych greckokatolickich, aby porzucili swój Kościół. Jednych prześladowała a innych jak kapłanów z Polskokatolickiego Kościoła Narodowego podtrzymywała. Mimo jednak tego kolejne 40 lat to wychodzenie z tej traumy. Było to możliwe dzięki determinacji duchowieństwa greckokatolickiego i wiernych tego Kościoła.
Trzecim prelegentem był dr Mirosław Pecuch, który skupił się na problemie lokalnym. Ukazał sytuację duchownych greckokatolickich w Gorzowskiem. Historia poszczególnych duchownych była bardzo różna. Nie wszystkim było dane pracować z ludnością ukraińską po akcji „Wisła”. Kościół greckokatolicki był uważany za nieistniejący, stąd też i duchowni nie mogli wypełniać swoich posług. Odrodzenie Kościoła greckokatolickiego przyniosło też pozytywne zmiany w Gorzowskiem. Na zakończenie dr Mirosław Pecuch odniósł się do najnowszej historii parafii greckokatolickiej. Dzięki staraniom proboszcza ks. Dariusza Hubiaka parafia podjęła się wielkiego zadania – odremontowania kaplicy szpitalnej w Gorzowie Wlkp., która ma służyć jak Cerkiew parafialna dla wspólnoty greckokatolickiej.
Na zakończenie konferencji była deklaracja, że z końcem roku ukaże się publikacja, w której będą zamieszczone wszystkie wygłoszone referaty. Mam nadzieję, że będzie to bardzo duży wkład naukowy w upamiętnienie obchodów 70-tej rocznicy akcji „Wisła” i traumy związanej z tym wydarzeniem, które poniosła ludność ukraińska.
Należy jednocześnie pogratulować organizatorom dużego profesjonalizmu w przygotowaniu konferencji naukowej oraz otwartości wobec zagadnienia, które ciągle budzi sprzeciw środowisk bojących się mówić prawdę o akcji „Wisła”. Na zakończenie pozwolę sobie przytoczyć wypowiedź z referatu prof. Bogdana Halczaka pt.: Czy akcja „Wisła” była korzystna dla narodu polskiego? – Z jednej strony potępia się dzisiaj i rozlicza wszystkie poczynania komunistów jak zbrodnicze, ale w kwestii akcji „Wisła” tych samych komunistów się tłumaczy i broni.
